توضیحات تکمیلی صورت های مالی
آشنایی با مهمترین ابزارهای مالی مدیریتی قسمت چهارم توضیحات تکمیلی صورت های مالی:کارکرد های صورت مالی (ارائه اطلاعاتی تلخیص و طبقه بندی شده درباره وضعیت مالی ،عملکرد مالی و انعطاف پذیری مالی واحد تجاری است که برای طیف گسترده ای از استفاده کنندگان صورت های مالی د تصمیم گیری های اقتصادی مفید واقع شود.صورت های مالی همچنین نتایج ایفای وظیفه مباشرت مدیریت یا حساب دهی آنها را درقبال منابعی نشان میدهد که در اختیارشان قرار گرفته است.به منظور دستیابی به این هدف در صورت های مالی هر واحد تجاری اطلاعاتی درباره موارد زیر ارائه میشود:
✅دارایی ها
✅بدهی ها
✅حقوق صاحبان سرمایه
✅درآمدها
✅هزینه ها
✅جریان های نقدی
این اطلاعات همراه با سایر اطلاعات مندرج در یادداشت های توضیحی استفاده کنندگان صورت های مالی را در پیش بینی جریان های نقدی آتی واحد تجاری و خصوصا در زمان بندی و اطمینان از توانایی آن در ایجاد وجه نقد کمک میکند.
اجزای صورت های مالی
مجموعه کامل صورت های مالی شامل اجزای زیر است:
الف. صورت های مالی اساسی
1.ترازنامه
2.صورت سود و زیان
3.صورت سود و زیان جامع
4.صورت جریان وجه نقد
ب.یادداشت های توضیحی
ترازنامه
ترازنامه یکی از صورت های مالی است که وضعیت و موقعیت مالی هر بنگاه را در انتهای دوره مالی نشان میدهد.ترازنامه از دو ستون تشکیل شده است که در ستون سمت راست انواع دارایی و در ستون سمت چپ بدهی ها و حقوق صاحبان سهام در آن مشخص شده است.این دو ستون با رابطه زیر که به معادله اساسی حسابداری معروف است به یکدیگر مرتبط میشوند:
دارایی=بدهی+حقوق صاحبان سهام
طبق این معادله هر دارایی (ستون راست)از یکی از دو محل بدهی و حقوق صاحبان سهام تشکیل شده است.دارایی ها و بدهی ها نیز به دو نوع جاری و غیر جاری تقسیم بندی میشوند.دارایی های جاری عبارتند از وجه نقد و سایر منابعی (منابع اقتصادی)که پیش بینی میشود در یک سال یا یک دوره عملیاتی موسسه(هرکدام طولانی تر) به فروش بروند،وصول یا مصرف شوند.دارایی های غیر جاری به آن دسته از دارایی ها اطلاق میشود که انتظار داریم در بیشتر از یکسال آینده باید پرداخت شوند.ساختار کلی ترازنامه و اقلا م مهم آن در ادامه می آید.
شکل زیر ساختار کلی ترازنامه را نشان میدهد:
ترازنامه معمولاً شامل سه بخش اصلی است: داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام. در زیر یک نمونه از ترازنامه را برای شما آماده کردهام:
داراییها | مبلغ (ریال) |
---|---|
داراییهای جاری | |
– موجودی نقد | ۱۰۰,۰۰۰ |
– حسابهای دریافتنی | ۱۵۰,۰۰۰ |
– موجودی کالا | ۲۰۰,۰۰۰ |
کل داراییهای جاری | ۴۵۰,۰۰۰ |
داراییهای غیرجاری | |
– اموال، ماشینآلات و تجهیزات | ۵۰۰,۰۰۰ |
کل داراییهای غیرجاری | ۵۰۰,۰۰۰ |
مجموع داراییها | ۹۵۰,۰۰۰ |
بدهیها | مبلغ (ریال) |
---|---|
بدهیهای جاری | |
– حسابهای پرداختنی | ۱۰۰,۰۰۰ |
– وامهای کوتاهمدت | ۵۰,۰۰۰ |
کل بدهیهای جاری | ۱۵۰,۰۰۰ |
بدهیهای غیرجاری | |
– وامهای بلندمدت | ۲۰۰,۰۰۰ |
کل بدهیهای غیرجاری | ۲۰۰,۰۰۰ |
مجموع بدهیها | ۳۵۰,۰۰۰ |
حقوق صاحبان سهام | مبلغ (ریال) |
---|---|
– سرمایه | ۵۰۰,۰۰۰ |
– سود انباشته | ۱۰۰,۰۰۰ |
کل حقوق صاحبان سهام | ۶۰۰,۰۰۰ |
| مجموع بدهیها و حقوق صاحبان سهام | ۹۵۰,۰۰۰
در زیر به صورت فوق تخصصی و کامل، اقلام مهم ترازنامه را به همراه توضیحات دقیق هر کدام جمعآوری کردهایم. ترازنامه یکی از مهمترین گزارشهای مالی است که وضعیت مالی یک شرکت را در یک تاریخ خاص نشان میدهد و شامل سه بخش اصلی داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام است.
۱. داراییها (Assets)
داراییها منابع اقتصادی هستند که شرکت در اختیار دارد و انتظار میرود در آینده منافع اقتصادی برای شرکت ایجاد کنند. داراییها به دو دسته جاری و غیرجاری تقسیم میشوند.
داراییهای جاری (Current Assets)
این داراییها طی یک سال یا چرخه عملیاتی (هر کدام که طولانیتر باشد) به وجه نقد تبدیل میشوند یا مصرف میگردند.
- موجودی نقد و بانک (Cash and Cash Equivalents):
شامل وجه نقد، حسابهای بانکی و سرمایهگذاریهای کوتاهمدتی که به راحتی قابل تبدیل به وجه نقد هستند. - سرمایهگذاریهای کوتاهمدت (Short-term Investments):
اوراق بهادار یا سرمایهگذاریهایی که به سرعت قابل فروش هستند. - حسابهای دریافتنی (Accounts Receivable):
مبالغی که شرکت از مشتریان بابت فروش کالا یا خدمات طلبکار است. - موجودی کالا (Inventory):
شامل مواد اولیه، کالای نیمهساخته و کالای آماده فروش. - پیشپرداختها (Prepaid Expenses):
هزینههایی که پیشپرداخت شدهاند (مانند بیمه یا اجاره).
داراییهای غیرجاری (Non-Current Assets)
این داراییها در بلندمدت (بیش از یک سال) برای شرکت منافع اقتصادی ایجاد میکنند.
- داراییهای ثابت (Property, Plant, and Equipment – PP&E):
شامل زمین، ساختمان، ماشینآلات و تجهیزاتی که در عملیات شرکت استفاده میشوند. - استهلاک انباشته (Accumulated Depreciation):
کاهش ارزش داراییهای ثابت به مرور زمان که به عنوان یک کاهنده در داراییها نمایش داده میشود. - سرمایهگذاریهای بلندمدت (Long-term Investments):
سرمایهگذاریهایی که شرکت قصد فروش آنها را در کوتاهمدت ندارد. - داراییهای نامشهود (Intangible Assets):
داراییهایی که فیزیکی نیستند اما ارزش اقتصادی دارند (مانند سرقفلی، حق اختراع، علائم تجاری).
۲. بدهیها (Liabilities)
بدهیها تعهدات مالی شرکت هستند که باید در آینده تسویه شوند. بدهیها نیز به دو دسته جاری و غیرجاری تقسیم میشوند.
بدهیهای جاری (Current Liabilities)
این بدهیها باید طی یک سال یا چرخه عملیاتی تسویه شوند.
- حسابهای پرداختنی (Accounts Payable):
مبالغی که شرکت به تامینکنندگان بابت خرید کالا یا خدمات بدهکار است. - وامهای کوتاهمدت (Short-term Loans):
وامهایی که باید در کوتاهمدت بازپرداخت شوند. - پیشدریافتها (Unearned Revenue):
مبالغی که شرکت از مشتریان دریافت کرده اما هنوز خدمات یا کالاها را تحویل نداده است. - هزینههای پرداختنی (Accrued Expenses):
هزینههایی که شرکت موظف به پرداخت آنها است اما هنوز پرداخت نشدهاند (مانند حقوق و دستمزد).
بدهیهای غیرجاری (Non-Current Liabilities)
این بدهیها در بلندمدت (بیش از یک سال) تسویه میشوند.
- وامهای بلندمدت (Long-term Loans):
وامهایی که بازپرداخت آنها بیش از یک سال طول میکشد. - اوراق قرضه (Bonds Payable):
اوراق بدهی که شرکت منتشر کرده و باید در آینده بازپرداخت کند. - ذخیره مالیات معوق (Deferred Tax Liabilities):
مالیاتهایی که شرکت در آینده موظف به پرداخت آنها است.
۳. حقوق صاحبان سهام (Equity)
حقوق صاحبان سهام نشاندهنده حق مالکیت سهامداران در داراییهای خالص شرکت است. این بخش شامل موارد زیر است:
- سرمایه (Share Capital):
مبلغی که سهامداران در ازای خرید سهام شرکت پرداخت کردهاند. - سود انباشته (Retained Earnings):
سود خالصی که شرکت در طول سالهای فعالیت خود انباشته کرده و بین سهامداران توزیع نشده است. - سود (زیان) جامع (Other Comprehensive Income):
شامل سود یا زیانهایی که در صورت سود و زیان نمایش داده نمیشوند (مانند تغییرات ارزش داراییهای مالی).
معادله اساسی ترازنامه
ترازنامه بر اساس معادله زیر تنظیم میشود:
داراییها = بدهیها + حقوق صاحبان سهام
این معادله نشان میدهد که داراییهای شرکت از طریق بدهیها و سرمایه سهامداران تأمین شده است.

در زیر یک جدول از اجزای صورت سود و زیان (Income Statement) به همراه توضیحات هر بخش ارائه شده است. صورت سود و زیان یکی از مهمترین گزارشهای مالی است که عملکرد مالی شرکت را در یک دوره زمانی خاص (مثلاً یک سال یا یک квартал) نشان میدهد. این گزارش شامل درآمدها، هزینهها و سود یا زیان خالص شرکت است.
جدول اجزای صورت سود و زیان
عنوان | توضیحات |
---|---|
۱. درآمد عملیاتی (Operating Revenue) | درآمد حاصل از فعالیتهای اصلی شرکت (مانند فروش کالا یا خدمات). |
۲. هزینههای عملیاتی (Operating Expenses) | هزینههای مرتبط با فعالیتهای اصلی شرکت، شامل: |
– هزینه فروش (Cost of Goods Sold – COGS) | هزینههای مستقیم تولید کالا یا خدمات فروخته شده. |
– هزینههای فروش، عمومی و اداری (Selling, General & Administrative Expenses – SG&A) | هزینههای غیرمستقیم مانند حقوق پرسنل، بازاریابی و اجاره. |
۳. سود عملیاتی (Operating Income) | تفاوت بین درآمد عملیاتی و هزینههای عملیاتی. |
۴. درآمدها و هزینههای غیرعملیاتی (Non-Operating Items) | درآمدها و هزینههایی که مربوط به فعالیتهای اصلی شرکت نیستند، شامل: |
– درآمد سود بانکی (Interest Income) | سود حاصل از سرمایهگذاریها یا حسابهای بانکی. |
– هزینه سود بانکی (Interest Expense) | هزینههای مرتبط با وامها و بدهیها. |
– سود یا زیان فروش داراییها (Gain/Loss on Sale of Assets) | سود یا زیان ناشی از فروش داراییهای شرکت. |
۵. سود قبل از مالیات (Profit Before Tax) | سود عملیاتی به اضافه درآمدها و هزینههای غیرعملیاتی. |
۶. مالیات بر درآمد (Income Tax) | مالیاتی که شرکت موظف به پرداخت آن است. |
۷. سود خالص (Net Income) | سود قبل از مالیات منهای مالیات بر درآمد. این رقم نشاندهنده سود یا زیان خالص شرکت است. |
ابزارهای کلیدی مالی برای مدیران قسمت چهارم ادامه مطالب:
توضیحات تکمیلی:
- درآمد عملیاتی:
این بخش شامل درآمدهایی است که شرکت از فعالیتهای اصلی خود کسب میکند. برای مثال، اگر شرکت یک تولیدی باشد، درآمد حاصل از فروش محصولات در این بخش نمایش داده میشود. - هزینههای عملیاتی:
این بخش شامل هزینههایی است که مستقیماً با تولید و فروش کالا یا خدمات مرتبط هستند. هزینههای غیرمستقیم مانند حقوق پرسنل اداری نیز در این بخش قرار میگیرند. - سود عملیاتی:
این رقم نشاندهنده سود شرکت از فعالیتهای اصلی آن است و با کسر هزینههای عملیاتی از درآمد عملیاتی محاسبه میشود. - درآمدها و هزینههای غیرعملیاتی:
این بخش شامل مواردی است که به فعالیتهای اصلی شرکت مرتبط نیستند، مانند سود یا زیان ناشی از فروش داراییها یا سود بانکی. - سود قبل از مالیات:
این رقم نشاندهنده سود شرکت قبل از کسر مالیات است و با جمع سود عملیاتی و درآمدها و هزینههای غیرعملیاتی محاسبه میشود. - مالیات بر درآمد:
مالیاتی که شرکت باید به دولت پرداخت کند و بر اساس قوانین مالیاتی محاسبه میشود. - سود خالص:
این رقم نهایی نشاندهنده سود یا زیان شرکت پس از کسر تمام هزینهها و مالیات است. سود خالص معیار اصلی برای ارزیابی عملکرد مالی شرکت است.
توجه کنید که بر هر یکاز صورت های مالی معادله ای حاکم است.مثلا معادله حاکم بر ترازنامه به صورت زیر است:
دارایی=بدهی +حقوق صاحبان سهام
معادله حاکم بر صورت سود و زیان را نیز میتوان به صورت زیر نوشت:
درآمد
-هزینه
——–
=سود
جدولی برای سه شرکت الف، ب و پ با علامت سود (مثبت به معنی سود و منفی به معنی ضرر) ارائه شده است. این جدول به صورت ساده و واضح نشان میدهد که هر شرکت در پایان دوره مالی خود چه نتیجهای داشته است.
جدول سود و زیان شرکتهای الف، ب و پ
شرکت | علامت سود | توضیحات |
---|---|---|
الف | + | شرکت الف در پایان دوره مالی سود داشته است. |
ب | – | شرکت ب در پایان دوره مالی ضرر داشته است. |
پ | + | شرکت پ در پایان دوره مالی سود داشته است. |
توضیحات:
- علامت + نشاندهنده سود است، یعنی شرکت در پایان دوره مالی خود سودآور بوده است.
- علامت – نشاندهنده ضرر است، یعنی شرکت در پایان دوره مالی خود متحمل ضرر شده است.
یادداشتهای توضیحی (Notes to the Financial Statements)
بخشی اساسی و ضروری از گزارشهای مالی هستند که به همراه صورتهای مالی ارائه میشوند. این یادداشتها اطلاعات تکمیلی، جزئیات و توضیحات لازم را در مورد ارقام و اقلام منعکسشده در صورتهای مالی ارائه میدهند. در ادامه به توضیحات کامل درباره یادداشتهای توضیحی میپردازم:
۱. هدف یادداشتهای توضیحی
یادداشتهای توضیحی به دلایل زیر ارائه میشوند:
- شفافسازی: توضیحات دقیقتری درباره ارقام و اقلام صورتهای مالی ارائه میدهند.
- تکمیل اطلاعات: اطلاعاتی که در خود صورتهای مالی به دلیل محدودیتهای قالببندی نمیتوانند به طور کامل نمایش داده شوند.
- رعایت اصول حسابداری: اطمینان از اینکه صورتهای مالی مطابق با استانداردهای حسابداری و قوانین مربوطه تهیه شدهاند.
- کمک به تصمیمگیری: ارائه اطلاعات تکمیلی به سرمایهگذاران، تحلیلگران و سایر ذینفعان برای تصمیمگیری بهتر.
۲. محتوای یادداشتهای توضیحی
یادداشتهای توضیحی معمولاً شامل موارد زیر هستند:
الف) اطلاعات کلی شرکت
- نام شرکت، تاریخ تأسیس، نوع فعالیت، ساختار سازمانی و اطلاعات مربوط به صنعت.
- تاریخ دوره مالی و واحد پول مورد استفاده در صورتهای مالی.
ب) خلاصه اهم رویههای حسابداری
- روشهای حسابداری مورد استفاده شرکت (مانند روش شناسایی درآمد، روش ارزیابی موجودی کالا، روش استهلاک داراییها و غیره).
- تغییرات در رویههای حسابداری و تأثیر آنها بر صورتهای مالی.
ج) جزئیات اقلام صورتهای مالی
- داراییها: توضیحات درباره داراییهای ثابت، استهلاک، داراییهای نامشهود، سرمایهگذاریها و غیره.
- بدهیها: جزئیات وامها، اوراق قرضه، تعهدات بلندمدت و کوتاهمدت.
- حقوق صاحبان سهام: توضیحات درباره سرمایه، سود انباشته و سایر اقلام حقوق صاحبان سهام.
- درآمدها و هزینهها: تفکیک درآمدها و هزینهها بر اساس نوع فعالیت یا بخشهای مختلف شرکت.
د) رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه
- رویدادهای مهمی که پس از تاریخ ترازنامه رخ دادهاند و ممکن است بر وضعیت مالی شرکت تأثیر بگذارند (مانند دعاوی حقوقی، تغییرات عمده در ساختار شرکت یا بحرانهای مالی).
ه) ریسکها و عدم قطعیتها
- توضیحات درباره ریسکهای مالی، بازار، اعتباری و عملیاتی که شرکت با آنها مواجه است.
- اطلاعات مربوط به ذخایر و پیشبینیهای مالی.
و) اطلاعات مربوط به اشخاص وابسته
- معاملات و روابط مالی بین شرکت و اشخاص وابسته (مانند مدیران، سهامداران عمده یا شرکتهای زیرمجموعه).
ز) سایر اطلاعات
- اطلاعات مربوط به مالیات، بیمه، تعهدات احتمالی و سایر مواردی که ممکن است برای درک صورتهای مالی ضروری باشد.
۳. اهمیت یادداشتهای توضیحی
- افزایش شفافیت: یادداشتهای توضیحی به کاربران صورتهای مالی کمک میکنند تا درک بهتری از ارقام و اقلام گزارششده داشته باشند.
- رعایت استانداردها: ارائه یادداشتهای توضیحی بخشی از الزامات استانداردهای حسابداری و گزارشگری مالی است.
- کاهش ابهامات: با ارائه جزئیات بیشتر، ابهامات و سؤالات احتمالی کاربران صورتهای مالی کاهش مییابد.
۴. مثال عملی از یادداشتهای توضیحی
فرض کنید یک شرکت در ترازنامه خود داراییهای ثابتی به ارزش ۱۰۰ میلیارد تومان گزارش کرده است. در یادداشتهای توضیحی، جزئیات زیر ارائه میشود:
- روش استهلاک: خطی با نرخ ۱۰٪ در سال.
- جزئیات داراییها: زمین ۲۰ میلیارد تومان، ساختمان ۵۰ میلیارد تومان، ماشینآلات ۳۰ میلیارد تومان.
- استهلاک انباشته: ۳۰ میلیارد تومان.
- تعهدات آینده: خرید تجهیزات جدید به ارزش ۱۵ میلیارد تومان در سال آینده.
۵. نکات کلیدی
- یادداشتهای توضیحی باید شفاف، کامل و مربوط به صورتهای مالی باشند.
- این یادداشتها باید به گونهای تنظیم شوند که برای کاربران غیرمتخصص نیز قابل درک باشند.
- هرگونه تغییر در رویههای حسابداری یا رویدادهای مهم باید به طور کامل در یادداشتها توضیح داده شود.
یک نمونه ترازنامه برای یک شرکت سهامی عام به صورت جدول ارائه شده است. این ترازنامه برای سال مالی منتهی به ۲۹ اسفند ۱۳۹۹ تنظیم شده است. اعداد فرضی هستند و تنها برای مثال آورده شدهاند.
ترازنامه شرکت سهامی عام فرضی
تاریخ: ۲۹ اسفند ۱۳۹۹
(همه ارقام به میلیون تومان)
داراییها | مبلغ | بدهیها و حقوق صاحبان سهام | مبلغ |
---|---|---|---|
داراییهای جاری | بدهیهای جاری | ||
– موجودی نقد و بانک | ۴۰۰ | – حسابهای پرداختنی | ۲۵۰ |
– حسابهای دریافتنی | ۶۰۰ | – وامهای کوتاهمدت | ۱۵۰ |
– موجودی کالا | ۵۰۰ | – پیشدریافتها | ۱۰۰ |
– پیشپرداختها | ۱۰۰ | کل بدهیهای جاری | ۵۰۰ |
کل داراییهای جاری | ۱,۶۰۰ | بدهیهای غیرجاری | |
داراییهای غیرجاری | – وامهای بلندمدت | ۷۰۰ | |
– داراییهای ثابت (خالص) | ۲,۰۰۰ | کل بدهیهای غیرجاری | ۷۰۰ |
– سرمایهگذاریهای بلندمدت | ۲۰۰ | مجموع بدهیها | ۱,۲۰۰ |
– داراییهای نامشهود | ۱۰۰ | حقوق صاحبان سهام | |
کل داراییهای غیرجاری | ۲,۳۰۰ | – سرمایه | ۱,۸۰۰ |
مجموع داراییها | ۳,۹۰۰ | – سود انباشته | ۹۰۰ |
کل حقوق صاحبان سهام | ۲,۷۰۰ | ||
مجموع بدهیها و حقوق صاحبان سهام | ۳,۹۰۰ |
توضیحات اجزای ترازنامه:
۱. داراییها
- داراییهای جاری: شامل منابعی است که طی یک سال یا چرخه عملیاتی به وجه نقد تبدیل میشوند.
- موجودی نقد و بانک: وجه نقد و حسابهای بانکی.
- حسابهای دریافتنی: مبالغی که شرکت از مشتریان طلبکار است.
- موجودی کالا: کالاهای آماده فروش یا در حال تولید.
- پیشپرداختها: هزینههایی که پیشپرداخت شدهاند (مانند اجاره یا بیمه).
- داراییهای غیرجاری: شامل منابعی است که در بلندمدت برای شرکت منافع اقتصادی ایجاد میکنند.
- داراییهای ثابت: زمین، ساختمان، ماشینآلات و تجهیزات (خالص از استهلاک).
- سرمایهگذاریهای بلندمدت: سرمایهگذاریهایی که شرکت قصد فروش آنها را در کوتاهمدت ندارد.
- داراییهای نامشهود: داراییهایی که فیزیکی نیستند اما ارزش اقتصادی دارند (مانند سرقفلی یا حق اختراع).
۲. بدهیها
- بدهیهای جاری: تعهداتی که باید طی یک سال یا چرخه عملیاتی تسویه شوند.
- حسابهای پرداختنی: مبالغی که شرکت به تامینکنندگان بدهکار است.
- وامهای کوتاهمدت: وامهایی که باید در کوتاهمدت بازپرداخت شوند.
- پیشدریافتها: مبالغی که شرکت از مشتریان دریافت کرده اما هنوز کالا یا خدمات را تحویل نداده است.
- بدهیهای غیرجاری: تعهداتی که بازپرداخت آنها بیش از یک سال طول میکشد.
- وامهای بلندمدت: وامهایی که بازپرداخت آنها در بلندمدت انجام میشود.
۳. حقوق صاحبان سهام
- سرمایه: مبلغی که سهامداران در ازای خرید سهام شرکت پرداخت کردهاند.
- سود انباشته: سود خالصی که شرکت در طول سالهای فعالیت خود انباشته کرده و بین سهامداران توزیع نشده است.
نکته پایانی:
صورتهای مالی (مانند ترازنامه، صورت سود و زیان و یادداشتهای توضیحی) ابزارهای قدرتمندی برای درک وضعیت مالی و عملکرد یک شرکت هستند. با تحلیل دقیق این گزارشها، میتوانید تصمیمگیریهای بهتری در زمینه سرمایهگذاری یا مدیریت مالی داشته باشید.
این مطلب در واحد تولید محتوای سایت کمپانی هنر من و با نظارت دکتر ابوذرجاویدمهرنیا به رشته تحریر در آمده و شامل قانون کپی رایت میباشد استفاده از این مطلب چه به صورت رونوشت یا استفاده جزئی و یا موردی فقط با ذکر منبع مجاز میباشد،
با آرزوی موفقیت برای شما در این راه جذاب.